COLUMN - Arno Prins

Ik ben het afgelopen jaar verdienmodellen in de muziekindustrie gaan sparen. Van iTunes tot Spotify, van Tribe Of Noise tot 22Tracks. En nog veel meer. Hoe verdienen mensen hun geld, hoe wordt internet ingezet, wat zijn de details? Leuk, leerzaam en interessant. In theorie zijn (beginnende) muzikanten ook te vangen in een verdienmodel. Ik heb het genoegen gehad Channah, een druk aan de weg timmerende singer/songwriter te mogen interviewen. Uiteraard met verdienmodellen in het achterhoofd.

Channah is afgestudeerd singer/songwriter van het Conservatorium in Amsterdam. Ze geeft 2 dagen per week muziekworkshops aan kinderen, om sowieso de huur te kunnen betalen. Ze heeft een CD gemaakt "No Way Back", met 5 liedjes. Anouk heeft met de titelsong geholpen, en Anouk deelt ook in de credits. Het schrijven van songs die worden gedraaid op de radio levert auteursrecht en dus geld op. De CD beschouwt ze als een niet te missen promotietool. CD's worden na uiteraard optredens verkocht. De CD wordt ook verkocht via haar website (directe verkoop) en ligt binnen 3 dagen na betaling op de mat. Prima muziek en productie overigens. Haar vader's winkel en logistieke apparaat helpen hier een handje mee. De verkoopprijs is de kostprijs om de CD te maken. Er zit hier derhalve geen verdienmodel achter.

Optredens moeten het echte inkomen genereren. Ze heeft een prima band, maar is ook in haar eentje in te huren. In financiële zin is dat het meest interessant, in haar eentje optreden. Ze is overigens zojuist een najaars-huiskamer toernee begonnen. http://channahmusic.blogspot.com/2010/11/we-gaan-op-huiskamer-tour.html

Qua merchandising is een T-shirt in de maak. Mensen met haar T-shirt aan zijn wandelende reclamezuilen. Daarnaast kan je wat verdienen aan T-shirt. De T-shirts gaan ook figureren in de momenteel op te nemen Videoclip. Ze spendeert 3-4 uur per dag achter de computer, niet alleen om te emailen naar boekers, optredens te regelen etc, maar ook om haar volgers en fans via alle(!) Social Media te informeren. En ze is er erg enthousiast over, heeft het idee dat het haar dicht bij geinteresseerden brengt. En dat het haar business goed doet. De multitaskende muzikant in optima forma. Naar eigen zeggen is de tijd gespendeerd aan Social Media "in balans" met wat het oplevert.

Een platencontract is er (nog) niet, maar dat lijkt een kwestie van tijd. Tegelijkertijd wordt de rol van de platenmaatschappij ook realistisch tegen het licht gehouden. Wat zijn de voors en tegens, wat lever je in, bv. artistieke vrijheid, en wat krijg je er voor terug? Ze is vaak op Radio3 geweest, verschillende sites geven juichende kritieken, en ze is recentelijk gekozen bij de Viva400, de 400 meest succesvolle vrouwen van Nederland. Niet misselijk. Ze is dus boven de radar aan het uitstijgen. Wat nog echt mist is een manager. Iemand die ervoor zorgt dat ze slechts de essentiële muzikanten-zaken hoeft te doen. Maar ze is bijzonder blij dat ze het tot nu toe allemaal zelf heeft gedaan. Want ze heeft zelf ervaren hoe je zaken voor elkaar krijgt.

Resumerend, Channah richt momenteel al haar marketingtools op het verkrijgen en spelen van optredens. Uit optredens en auteursrecht komt haar inkomen, en dat gaat tot nu toe (net) goed. Social Media, videoclips, media-aandacht, CD's. downloads via iTunes en Spotify is fijn, maar hoeft op dit moment nog geen geld op te leveren. Ze wil een structurele fanbase bouwen, en dat neemt tijd. Maar als je die eenmaal hebt, dan gaat de rest vanzelf, zo gaat de theorie.

Check Channah's website (http://www.channahmusic.nl/) voor alle mogelijke details, aarzel niet om haar te boeken of iets dergelijks, je wordt niet teleurgesteld.

COLUMN - Neil van der Linden

Het KAN! Vrij naar Yes we can.

Afgelopen vrijdag trad de Iraakse zanger Kathem Saher op in het Concertgebouw. In het Concertgebouw. Niet in de Ahoyhallen, zelfs niet in de Heineken Music Hall. In het deftige Concertgebouw. Zaal vrijwel vol, met voor het merendeel (Nederlandse) Irakezen, maar ook zeker éénvijfde (Nederlandse) Marokkanen, en nog wat (Nederlandse) Libanezen, Syriërs, Egyptenaren en een enkele witte. En nog wat Belgische, Duitse, Engelse en Franse Irakezen, Marokkanen, Libanezen, Syriërs en Egyptenaren.

De PVV zou Kamervragen kunnen stellen over het feit dat het Concertgebouw zich leent voor grotendeels non-autochtone activiteiten, zoals deze vaderlandslievende partij onlangs ook deed toen in het Concertgebouw een Suikerfeest-concert werd georganiseerd. Ervan afgezien dat men zich kan afvragen wat er dan zo Nederlands is aan een concert van Marga Argerich, Jessye Norman of Cecilia Bartoli, kunnen we de PVV en aanverwanten geruststellen, want er is die avond vrijwel geen belastinggeld gespendeerd. Een paar Nederlands-Irakese ondernemers heeft het volle pond betaald om Kathem Saher en zijn ensemble hierheen te krijgen en daarvoor ook tegen betaling het Concertgebouw afgehuurd. De gage van de zanger en ensemble bedroeg 140000 Euro en daarnaast betaalde men de reiskosten van zanger en ensemble, uit Parijs tot en met Irak. Het Concertgebouw Het Concertgebouw heeft een schappelijke huurprijs berekend, en aangezien het Concertgebouw 5% exploitatiesubsidie krijgt van de gemeente zou men kunnen zeggen dat er iets van gemeenschapsgeld in het evenement is geïnvesteerd. Maar ja, hoe vaak wordt er nou zoiets groots opgezet voor een onderhand toch substantieel deel van de bevolking, waar bovendien andere delen van de bevolking misschien ook wel heel veel plezier zouden kunnen beleven. En daarover wil ik het hebben in deze column. .

Het publiek betaalde prijzen vanaf 40 Euro voor de mindere plaatsen op de achterste rijen bovenaan achter het podium (waar je overigens uiteindelijk niet zo slecht zat, want Kathem kwam er twee keer langs op weg naar en van het podium en al je vrienden in de zaal beneden konden je zien) tot 140 Euro voor de plaatsen in het middenveld van de zaal beneden. Hiervan waren er op de dag van het concert nog steeds 300 onverkocht, maar in de loop van de dag kwamen alsnog meer bezoekers opdagen, die de volle prijs betaalden of, als je onder de dertig was en kon wachten tot drie kwartier voor aanvang, een tientje. Uiteindelijk zat het voor 90 tot 95% vol. Overigens zijn zulke toegangsprijzen al heel lang niet meer ongebruikelijk in het klassieke muziekleven. De trend in het Concertgebouw, qua toegangskaarten zeker niet de duurste concertzaal ter wereld, werd al drie decennia geleden gezet toen de Berliner Philharmoniker optrad voor 100 gulden toegangskaarten. Dat was toen bijna een schandaal. De Berliner Philharmoniker was natuurlijk iets heel uitzonderlijks, maar al snel volgde Jessye Norman, en nu is ruim 100 tot misschien wel bijna 200 Euro voor zo iemand als Cecilia Bartoli de normaalste zaak van de wereld.

Ik weet niet wat de gages zijn van Martha Argerich en Cecilia Bartoli, maar die zullen niet zoveel minder of misschien nog wel bedragen dan die 140000 van Kathem Saher. In zoverre is er dus sprake van totale integratie van de wereldmuziek.

Al met al heeft het veel te lang geduurd voor Kathem eindelijk eens een keer naar Nederland kwam. En voordat zo iemand naar Nederland kwam, en dan op een serieuze plek optrad, niet in een veilinghal bij Deventer, of zelfs maar de Heineken Music Hall, wat overigens al niet zo’n gekke plek is. Ik heb het nu over zangers van de categorie Amr Diab, om een beetje een poppy voorbeeld te noemen, maar vooral ook Feiruz. Om maar te zwijgen over Umm Kulthumm, maar die leeft al heel lang niet meer, sinds 1975. Al is het misschien ironisch dat haar enige concerten ooit buiten de Midden-Oosterse wereld, in Parijs, werden geïnitieerd door een Nederlander, de zanger Leo Fuld. Met hartelijke medewerking van onze nationale tangokoning van toen, Malando. Dat was in 1967. En in die tijd was de roem van Umm Kulthumm nog wel verder doorgedrongen in Nederland.

Stan Rijven stond net even stil bij het verscheiden van Willem Breuker. Wel in die tijd gingen mensen als Willem Breuker en Jan Wolff, de latere oprichter van de IJsbreker, met een Volkswagenbusje richting Midden-Oosten om her en der wat concerten te geven, maar ook om LP’s van Umm Kulthumm in te slaan en die, al dan niet half gesmolten tijdens de reis, in Nederland van de hand te doen bij fans alhier. En het hipste pop-blad Hitweek wijdde artikelen aan Umm Kulthumm’s Parijse concert, misschien van de hand van Mohammed El Fers, Nederlandse biograaf van Umm Kulthumm en ook Leo Fuld, waarbij die week de befaamde foto’s van de toen al oude dame met knotje en zonnebril de bladzijden verluchtigden in plaats van de gebruikelijk foto’s van Janis Joplin, Jim McGuinn, Syd Barrett en Wally Tax. Umm Kulthumm trad dus in 1967 al op in Parijs, maar nergens anders in Europa. Feiruz, Kathem Saher, Amr Diab, George Wassouf, you name them, zijn in de landen om ons heen echter niet weg te slaan geweest. Hoe komt het dat Nederland wat dit betreft niet voorlijk is? In het nu volgende wil ik aan de hand van een aantal ervaringsfeiten een paar mogelijke redenen schetsen. Toeval wil dat ik Kathem Saher al in 1995 in Irak ontmoette, in dezelfde tijd waarin ik voor het eerst kennismaakte met de inmiddels in Nederland woonachtige Farida Mohammed Ali and the Iraqi Maqam Ensemble, inmiddels in Nederland woonachtig. Kathem was toen al enige tijd een rijzende ster in de hele Arabische wereld, en op grond daarvan ben ik een tien jaar geleden al eens naar het Holland Festival gestapt om daar voor te stellen een concert met Kathem te organiseren. Eerst zag/hoorde men niets in die muziek, maar toen men gelukkig al snel de betekenis ervan besefte, wilde men hem toch wel graag hebben. Echter het is er niet van gekomen. Agendaproblemen, niet precies weten wie je waarvoor moet hebben, enzovoort. Hetzelfde gebeurde ten aanzien van Feiruz. Dat plan dateert al van 1997. NPS, Metropole Orkest, Rotterdams Philharmonisch Orkest, Rotterdam Culturele Hoofdstad 2001, Mojo, Holland Festival, Kosmopolis, een voorgenomen groot Arabisch festival in Utrecht, allemaal hebben ze zich op Feiruz gestort. Onverrichterzake.

Goed, Feiruz is prijzig, en terecht, als grootste levende zanger/zangeres van de Arabische wereld. In Boston kreeg ze een miljoen dollar voor een optreden. Maar voor een ton komt ze ook, en misschien voor nog wel minder. Maar dan moet het niet gaan zoals in Rotterdam 2001 toen men alvast maar kaarten aanbood toen er nog geen overeenkomst was, en dan voor prijzen rond de 20 gulden. Daarvan kreeg de manager lucht en toen werd het evenement afgeblazen. Want Rotterdam zou dan natuurlijk bij het management komen zeggen dat ze maar zo en zo veel gage zouden kunnen betalen. En waarom zou Feiruz het sociale beleid van de gemeente in feite moeten subsidiëren? Als je denkt dat je geen publiek krijgt als je je kaartjes duurder maakt dan 20 gulden moet je het niet doen, zo zal de redenering zijn geweest.

Ze kwam ook niet toen iemand voorstelde om haar te laten optreden samen met de Israelische ster Noa. Als je Feiruz kunt krijgen, laat je haar niet met iemand anders optreden. En zeker niet met een Israëlische. Libanon werd toen nog deels bezet door Israel bovendien. Maar enfin, als je Feiruz kunt krijgen programmeer je Feiruz, niet ook nog iets anders. Mojo, dat zijn hand niet omdraait voor U2, de Rolling Stones, Madonna en Iron Maiden, noch voor het hele North Sea Jazz Festival, probeerde het ook een paar keer. Maar op gegeven moment werd ook Mojo bang van de vraagprijs en van de vraag of men dan de zaal vol zou krijgen. Dat lijkt me een kwestie van zogeheten ethnomarketing. Mojo kent het publiek voor U2 en de Rolling Stones, maar kreeg vervolgens rillingen bij het idee dat men het publiek voor Feiruz en Kathem Saher zou moeten. Mojo is nog een tijd lang met Abdelrazzak Chraou van Succesproducties in zee gegaan en Mojo had zich kunnen omringen met nog wat ethnomarketing-experts, maar het heeft niet mogen baten. Er was ook nog zoiets als het Fonds voor de Podiumprogrammering en Marketing, dat zou moeten hebben kunnen bijstaan in risico’s voor bijzondere evenementen. Maar velen die hier aanwezig zijn weten dat de praktijk van dat fonds met die nobele doelstelling vaak ontmoedigend was.

Veel van dit soort musici werkt ook op redelijk korte termijn. Als iemand in Tunis plotseling kans ziet om een Kathem Saher concert te organiseren, dan wordt dat op vrij korte termijn geregeld. Men is er ook aan gewend om nog een maand van te voren niet te weten of het allemaal wel doorgaat. In het jaar dat het Feiruz concert in het Holland Festival het meest waarschijnlijk was, kwam een maand voor de beoogde datum het verzoek uit Beirut of het concert een dag zou kunnen worden verplaatst. In Dubai kan zoiets wel, in de Nederlandse situatie waarin Concertgebouw of Muziektheater dag in dag uit volgeprogrammeerd zijn kan zoiets niet. Misschien rekende men daar wel op in Beirut, omdat Feiruz misschien plotseling toch geen zin had. Het concert ging niet door. Een concert in dezelfde periode in Basel, nota bene mede geïnitieerd door het Holland Festival, ging wel door. Enzovoort enzovoort.

Vijf jaar geleden zou Kathem in een beoogd groot Midden-Oosten festival in Utrecht komen, in Muziekcentrum Vredenburg. Kathem Saher in het Vredenburg kon toen nog voor 35000, althans dat was de prijs waarvoor ik hem ook naar het Festival van Fes had gekregen. Het antwoord van Vredenburg luidde echter: wij betalen nooit meer dan 15000 voor een wereldmuziekartiest. In het zelfde Midden-Oosten festival werd ook een barokorkest voorgesteld dat een combinatie van Mozart en muziek van Middenoosterse tijdgenoten speelt. Ook voor 35000. Dat was geen probleem. Vervolgens ging Vredenburg overigens wel degelijk overstag. Men besefte dat de 'wereldmuziek' ook sterren kent van Alfred Brendel via Cecilia Bartolli tot en met Beyoncé en Jay-Z heeft. En dan was die 35000 toen maar een koopje. Helaas is dat hele festival vervolgens afgelast, vooral ook omdat Utrecht toen dacht dat er geen hond op zo’n festival af zou komen.

Is het moeilijk zulke grote Arabische, en misschien meer in het algemeen zulke grote wereldmuziekartiesten te promoten in het reguliere concertcircuit, ik bedoel dus buiten groenteveiling-hallen en verlaten scheepsloodsen? Ja en nee. Ja als je de traditionele gedachtegang van de Nederlandse zalen, festivals en traditionele concertmanagements volgt. Nee als je het anders aanpakt, zoals het openingsconcert van het afgelopen Holland Festival, de Souks, het Kathem Saher concert en ook geregelde succesvolle concerten her en der van Khaled en Sezen Aksu bewezen.

En nou kom ik met nog een misschien wat boude stelling: het Nederlandse publiek is sectarische opgevoed, onder meer door de instituten, zalen en festivals zelf, dan het Belgische, Franse en Duitse publiek. Als ze van het Nieuw Ensemble houden gaan ze al om bijna principiële reden misschien al niet naar het ASKO/Schönberg Ensemble, en als iemand de Nestheaters frequenteert kijk hij/zij door de balk genomen niet naar wat er in het KIT Tropentheater of het Muziekgebouw is te doen. Althans zulke fenomenen zijn sterker dan ten zuiden van ons, in België en Frankrijk. Waar ze van huis uit merendeels van één geloof zijn, misschien heeft dat er mee te maken. Enfin, in 1994 ging ik in Brussel naar een concert van de grote Irakese ud-speler wijlen Munir Bachir (ooit leraar van Kathem en ook van onze Nederlandse Farida Mohammed Ali), geprogrammeerd in de KVS, de Koninklijke Vlaamse Schouwburg, toen van Franz Marijnen. Er speelden allerlei Vlaams-Waalse kwesties mee zoals Arabisch publiek willen paaien met cultuur in de hoop dat ze zich als Vlaming zouden inschrijven enfin. Maar het zat daar in elk geval vol, in de tijd dat Munir Bachir in een door El Hizjra geprogrammeerd concert in het Tropentheater een halve kleine zaal trok.

Daar liep dan ook Bernard Foccroule rond, toenmalige intendant van de Brusselse Muntopera, opvolger van Mortier. Dat had er misschien ook mee te maken dat Munir Bashir een hoge piet was in de internationale muziekcommissie van de UNESCO enz. Minstens even interessant was het gewone publiek. Eigenlijk veel ‘witten’. Zelf kende ik Munir Bashir uit 1992 uit Irak, van mijn eerste bezoek daar. Maar ik had vóór mijn bezoek aan Irak nooit van hem gehoord. Ik vroeg rond hoe mensen ertoe kwamen om naar zo’n concert te komen. 'Zijn muziek was veel op de radio deze week". Op de Belgische klassieke zender dus. In Nederland, waar alle 'wereldmuziek'  nu al helemaal is weggevaagd van de radio, 'omdat er dan al helemaal niemand luistert', zo luidt altijd de redenering, zou het in elk geval toen en sindsdien misschien nog wel meer ondenkbaar zijn geweest dat op radio 4, of radio 3, aandacht zou worden besteed aan de komst van zo’n wereldmuziekgrootheid als Munir Bashir.

Ok nu met het openingsconcert van het Holland Festival met Amal Maher is er flinke media-aandacht geweest. 1 Het blijkt dus toch wel degelijk te kunnen. 2 Is dat dan niet minstens tien jaar te laat? Was de tijd er niet al langer rijp voor? Of hadden de zalen en festivals de tijd er niet al langer rijp voor moeten maken.

Echter ooit in de tijd van het Oslo-proces, dus omstreeks 1996-1997, had de sympathieke organisatie Ideëel Organiseren een concert in het Concertgebouw georganiseerd met Khaled, Najaat Atabou en de Marokkaans-Israelische zangeres Zehava Ben, die toen furore maakte met haar interpretaties van Umm Kulthumm-liederen. In weerwil van Khaled en Najaat Atabou maakte ik het mee dat publiek aan de kassa kwam vragen om kaarten voor Umm Kulthumm. En dat was een wit publiek. Maar toch is het mooi dat dat dan nu uiteindelijk toch weer lukt, en dan nog wel als openingsavond van het Holland Festival, met zoveel toeters en bellen. Maar het was dus extra ironische dat het een Nederlander was, Leo Fuld, die de echte Umm Kulthumm ooit naar Parijs haalde.

Des te mooier dus, maar ook een beetje schrijnend, dat een aantal Irakezen met eigen geld en met alleen een beetje hulp van het Concertgebouw een concert voor elkaar krijgen dat de gevestigde festivals en zalen niet tot stand wisten te brengen. Er is al kritiek geuit op het feit dat de zaal dan ook voor 70 tot 80% vol zat met Irakezen. Nou, allereerst, mogen die ook een keer? Als ze het willen betalen. En je kunt de Irakese organisatoren niet kwalijk nemen dat ze allereerst in eigen Irakese en vervolgens ook andere Nederlands-Arabische kringen adverteren; in de zaal zat zeker ook 20% Nederlands-Marokkaanse fans, zoals columniste Hasnae Bouazza, en toevallig zat ik tijdens het concert net midden tussen een groot aantal Marokkaanse en Irakese ‘babes’, allemaal op Concertgebouw-niveau gekleed, met hoofddoekje (10%) of niet. Zoals het Concertgebouw allereerst onder mogelijke Bartoli fans adverteert als Cecilia Bartoli komt. Dat heet gezonde bedrijfsvoering.

Ik heb een aantal stappen terug in de tijd gemaakt, onder meer aan de hand van Libanese zangeres Feiruz, en ook nog even een zijdelingse opmerking gemaakt over de wereldmuziek op de radio en de rol die die kan spelen. Dat brengt mij op een dag als deze, uitgenodigd door Stan, bij iets dat zich twintig jaar geleden voordeed. Ik had het er net over dat het in elk geval tot voor kort ondenkbaar zou zijn dat radio vier aandacht zou besteden aan de komst van een gevierde klassieke wereldmusicus. De eerste keer dat ik Feiruz hoorde en ván Feiruz hoorde was net iets meer dan twintig jaar geleden, en wel via radio 3, toen nog Hilversum 3 geheten, in het radioprogramma Mundial van Stan (Stan Rijven). Dat was een prachtig programma van de VPRO waarin de luisteraar tussen de Engelse indie-gitaarbands en Ron Flon Flon van Jacques Plafond alias Wim T. Schippers door kon horen dat Mela Mela van Mahmoud Ahmed en prachtige Indonesische, Cubaanse en Thaise popmuziek én een bepaalde nota bene funk-song van Feiruz gelijkwaardige, evenwaardige en minstens even mooie popmuziek waren en dat de muziek van buiten onze Anglo-saksisch gedomineerde wereld een verscheidenheid kende waar zowel ethnografen, soefitrance-muziekliefhebbers, liefhebbers van het grote klassieke wereldmuziekrepertoire als dat van Nusrat Fatah Ali Khan en Umm Kulthumm maar ook nieuwsgierige en zelfs de wat minder nieuwsgierige pop-muziekliefhebber die naar Hilversum 3 luisterde van konden genieten. En genoten heb ik. Ik heb hier, van Stan gekregen, een speellijst, van het legendarische laatste programma, met een aantal greatest hits uit de eerdere proramma’s, en wat zien we daarop staan? Naast een prachtig nummer van Franco, en welke gewone Hilversum 3 luisteraar kon daarbij stil blijven zitten, het Tabou Combo, Ousmane Kouyate en de Lapse Mari Boin Persen, prijkten daar de namen van Fairouz, met Oudak Renan, toen nieuw voor mij, nu geïncorporeerd, én, gerechtigheid o gerechtigheid, Doina van Leo Fuld, de Nederlandse man die ons, althans Europa, Umm Kulthumm had gebracht, zij het in Parijs. Maar toch… Dank o dank Stan, al ben je toen slecht behandeld. Ik zal het niet vergeten. En laten we er nu aan werken dat onze muziek een betere plaats vindt op de podia, naast en tussen al het andere goeds dat op onze podia te vinden is.